პოლონეთში საკონსტიტუციო სასამართლოს გარშემო დაპირისპირება გამწვავდა - სასამართლოს თავმჯდომარის უფლებამოსილების შეჩერებას პოლიციის მობილიზაცია და პროტესტი მოჰყვა. პრეზიდენტმა კაროლ ნავროცკიმ სენეგალში ვიზიტი შეწყვიტა და ქვეყანაში დაბრუნება გადაწყვიტა.
Reuters-ის ცნობით, 30 ოქტომბერს საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლე ანა კორვინ-პიოტროვსკამ სასამართლოს თავმჯდომარეს, ბოგდან შვიეჩკოვსკის, უფლებამოსილება შეუჩერა და სასამართლოს ხელმძღვანელობა თავად გადაიბარა. გადაწყვეტილება სასამართლოს ხელმძღვანელობასა და ხელისუფლებას შორის მიმდინარე დაპირისპირების კიდევ ერთი გამწვავებაა.
პოლიციის თანამშრომლები სასამართლოს შენობასთან მას შემდეგ გამოჩნდნენ, რაც თავმჯდომარის უფლებამოსილების შეჩერების შესახებ ინფორმაცია გავრცელდა.
ნავროცკიმ, რომელიც სენეგალში მიემგზავრებოდა, ფრენის შეწყვეტისა და პოლონეთში დაბრუნების გადაწყვეტილება მიიღო.
„ასეთ მომენტში პრეზიდენტი პოლონეთში უნდა იყოს. ვწყვეტ ფრენას სენეგალში. ვბრუნდები“, - დაწერა მან სოციალურ ქსელში.
ადგილზე მისული კაროლ ნავროცკი საკონსტიტუციო ტრიბუნალის შენობაში შესვლას ცდილობდა. შენობის შესასვლელთან პოლიცია იყო მობილიზებული, სამართალდამცველები კი ოპოზიციური პარტიის „კანონისა და სამართლიანობის“ (PiS) წარმომადგენლებსა და მათ მხარდამჭერებს ტერიტორიაზე შესვლის საშუალებას არ აძლევდნენ.
მედიის ცნობით, საბოლოო ჯამში ნავროცკიმ, უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე ზბიგნევ კაპინსკის თანხლებით, შენობაში შესვლა შეძლო. გავრცელებულ ვიდეოკადრებში ჩანს დაპირისპირება პრეზიდენტსა და მისთვის გზის გადაკეტვის მცდელობაში მონაწილე პირებს შორის, მათ შორის სასამართლოს ახლად დანიშნულ ხელმძღვანელ ანა კორვინ-პიოტროვსკასთან.
მანამდე პოლიციასა და დემონსტრანტებს შორისაც მოხდა შეტაკება. აქციის მონაწილეთა ნაწილმა სასამართლოს ტერიტორიაზე შეღწევა სცადა, სამართალდამცველებს კი საგნები ესროლა. პოლიციამ სამი ადამიანი დააკავა.
პოლონეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს გარშემო კრიზისი წლებია გრძელდება. პრემიერ დონალდ ტუსკის პროევროპული მთავრობა სასამართლო სისტემის რეფორმირებასა და სასამართლოს დამოუკიდებლობის აღდგენას ცდილობს, თუმცა ამ პროცესს მემარჯვენე ოპოზიცია და პრეზიდენტი ნავროცკი ეწინააღმდეგებიან.
სასამართლოს ამჟამინდელი თავმჯდომარე ბოგდან შვიეჩკოვსკი თანამდებობაზე ყოფილი მმართველი პარტიის, „კანონისა და სამართლიანობის“ (PiS) ხელისუფლების დროს დაინიშნა. ტუსკის მთავრობა მას პარლამენტის უმრავლესობის მიერ არჩეული ახალი მოსამართლეებისთვის უფლებამოსილების განხორციელებაში ხელის შეშლაში ადანაშაულებს.
მმართველი კოალიციის პოზიციით, აუცილებელია სასამართლოს ნორმალური მუშაობის აღდგენა და მისი დაკომპლექტება კანონიერად არჩეული მოსამართლეებით.
ოპოზიცია კი სასამართლოს თავმჯდომარის უფლებამოსილების შეჩერებას კონსტიტუციური წესრიგის წინააღმდეგ მიმართულ ქმედებად აფასებს. სასამართლოს წარმომადგენლებმა და ოპოზიციის პოლიტიკოსებმა მომხდარს სახელმწიფო გადატრიალებაც უწოდეს.
პრემიერ-მინისტრმა დონალდ ტუსკმა განაცხადა, რომ კანონის უზენაესობის აღდგენა მთავრობის ვალდებულებაა და ეს პროცესი, შესაძლოა, რთული და მტკივნეული იყოს.
აშშ პოლონეთში განვითარებულ მოვლენებს შეშფოთებით აკვირდება.
აშშ-ის ელჩმა პოლონეთში, ტომ როუზმა, განვითარებულ მოვლენებს სერიოზული უწოდა და მხარეებს ვითარების გამწვავების თავიდან აცილებისკენ მოუწოდა.
მისი შეფასებით, ქვეყანაში სახელმწიფო ძალაუფლების გამოყენების, სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და საკონსტიტუციო ინსტიტუტის უფლებამოსილების გარშემო უპრეცედენტო დაპირისპირება მიმდინარეობს.
ელჩმა აღნიშნა, რომ მხარეები მოვლენებს განსხვავებულად აფასებენ და გააფრთხილა, რომ დაპირისპირება შესაძლოა კიდევ უფრო გამწვავდეს. ამასთან, მან ხაზი გაუსვა, რომ აშშ პოლონეთის შიდა საქმეებში ჩარევას არ აპირებს.
პოლონეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა რადოსლავ სიკორსკიმ კი პოლიციის მოქმედებები დაიცვა. მისი განცხადებით, ჩარევა საჭირო იყო იმისთვის, რომ სასამართლომ მუშაობა განაახლოს და პარლამენტის მიერ არჩეულმა მოსამართლეებმა თავიანთი მოვალეობების შესრულება შეძლონ.
პოლონეთის საკონსტიტუციო სასამართლო ამოწმებს, შეესაბამება თუ არა კანონები ქვეყნის კონსტიტუციას. შესაბამისად, სასამართლოს შემადგენლობისა და უფლებამოსილების გარშემო არსებული კრიზისი საფრთხეს უქმნის ინსტიტუტის ნორმალურ ფუნქციონირებას და კიდევ უფრო ამწვავებს პოლიტიკურ დაპირისპირებას.
კრიზისის სათავე 2015 წელს დაიწყო, როდესაც ხელისუფლებაში მოსულმა „კანონისა და სამართლიანობის“ პარტიამ საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლეთა დანიშვნის სადავო გადაწყვეტილებები მიიღო. შემდგომ წლებში ევროკავშირი პოლონეთის სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებით შეშფოთებას გამოთქვამდა.
2023 წელს ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ ტუსკის კოალიციამ სასამართლო სისტემის რეფორმირება და ევროკავშირთან სამართლებრივი დავების მოგვარება პრიორიტეტად გამოაცხადა. თუმცა, ამ პროცესს პრეზიდენტის წინააღმდეგობა და მოსამართლეთა დანიშვნის გარშემო არსებული უთანხმოება აფერხებს.
ამჟამად მთავარი საკითხია, ვის აქვს სასამართლოს ხელმძღვანელობის კანონიერად განხორციელების უფლებამოსილება და როგორ უნდა აღდგეს ინსტიტუტის ნორმალური მუშაობა. სასამართლოს თავმჯდომარის უფლებამოსილების შეჩერების კანონიერება სადავოა, მხარეები კი ერთმანეთის გადაწყვეტილებებს კონსტიტუციური წესრიგის დარღვევად აფასებენ.
